Prawdziwa historia brytyjskiej obsesji na punkcie herbaty

Rezerwa i prawie że genetyczna miłość do herbaty są wyznacznikami bycia Anglikiem. Poza tym szczegółem, że ta druga cecha powstała pod wpływem portugalskiej damy. Wyobraź sobie najbardziej angielskiego Anglika. Jestem bardziej niż pewien, bez większej różnicy jakie wyobrażenie właśnie pojawiło się w waszej głowie, że widzicie postać pełną rezerwy trzymającą w dłoni filiżankę herbaty. Tak właśnie zachowują się Anglicy. Nie zważają i piją herbatę. Herbata jest tak ostatecznie angielska, tak zakorzeniona w tej kulturze, że wpływa to na to jak reszta świata postrzega tą kulturę.

„Herbata jest tak zakorzeniona w tej kulturze, że wpływa to na to jak reszta świata postrzega tą kulturę.”

Podczas gdy, powszechnie wiadomo, że mieszkańcy zachodu powinni dziękować Chinom za oryginalne uprawy kwaskowatego naparu, to jednak mniej znanym faktem jest to, że to Portugalczycy przyczynili się do popularności tego napoju w Anglii, a w szczególności pewna portugalska dama. Pomyśl o tym kiedy następnym razem będziesz popijać parujący oolong z delikatnych filiżanek w Ritzu albo, gdy będziesz stał przed portretem Earl Grey'a w Victoria&Albert Museum.

Cofając się w czasie do roku 1662, kiedy to Katarzyna Bragança (córka portugalskiego króla, Jan IV) zdobyła rękę świeżo przywróconego do władzy angielskiego króla, Karola II, za pomocą wielkiego posagu, który zawierał pieniądze, przyprawy, skarby oraz zyskowne porty w Tangerze i Bombaju. Ten związek uczynił z niej bardzo wpływową damę: Królową Anglii, Szkocji i Irlandii.

Mówi się, że kiedy przeniosła się na północ, aby dołączyć do króla Karola, zapakowała do swojego bagażu osobistego sypaną herbatę; możliwe też, że była to część jej posagu. Zabawna legenda głosi, że skrzynie oznaczono napisem Transporte de Ervas Aromaticas (Transport Aromatycznych Ziół) – skróconym później do T.E.A.

Ostatni fragment raczej mija się z prawdą (etymologowie uważają, że słowo „herbata” pochodzi z transliteracji chińskich znaków) ale pewne jest to, że już wówczas herbata była popularna wśród portugalskiej arystokracji. Było to możliwe dzięki bezpośredniej linii handlowej z Chinami poprzez powstałą w połowie XVI wieku kolonię w Makao.

Kiedy Katarzyna przybyła do Anglii, herbata była tam spożywana jedynie jako lek, który domniemanie miał orzeźwiać oraz dobrze wpływać na śledzionę. Jednak jako,że młoda królowa miała w zwyczaju popijać codziennie ten orzeźwiający napar, stał się on raczej dodatkiem do towarzyskich spotkań niż zdrowotnym napojem.

„Wszystko, poczynając od jej rzeczy aż po meble, stało się źródłem dworskich plotek.”

„Kiedy Katarzyna wyszła za Karola, wylądowała w centrum uwagi – wszystko, poczynając od jej rzeczy aż po meble stało się źródłem dworskich plotek.” wspomina Sarah-Beth Watkins, autorka „Catherine of Braganza: Charles II's Restoration Queen”. „Jej regularne picie herbaty zachęciło innych do sięgnięcia po nią. Damy spotykały się aby ją naśladować i należeć do jej kręgu.”

Aby być uczciwym należy wspomnieć, że herbata mogła być odkryta w Anglii jeszcze przed przybyciem Katarzyny, jednak nie była zbyt popularna. „Waller odnotował picie herbaty już w 1657, a to całe sześć lat przed pojawieniem się Katarzyny”powiedział Mark Ellis, profesor studiów osiemnastowiecznych na Uniwersytecie Queen Mary w Londynie oraz współautor „Empire of Tea: The Asian Leaf that Conquered the World”. „Był on dobrze znanym wielbicielem herbaty, co na tamte czasy było niespotykane, gdyż herbata była bardzo droga, a większość społeczeństwa piła kawę”.

Trzy czynniki składały się na wysoką cenę towaru : Anglia nie handlowała bezpośrednio z Chinami, herbata z Indii nie była jeszcze dostępna, a niewielkie ilości importowane przez Duńczyków były sprzedawane po bardzo wysokich cenach.

„To był bardzo drogi towar ponieważ pochodził z Chin i był wysoko opodatkowany” tłumaczy Jane Pettrigrew, autorka „A Social History of Tea”, zdobywczyni nagrody 2014 World Tea Awards’ Best Tea Educator oraz dyrektorka studiów na UK Tea Academy.

W zasadzie herbata była tak droga (funt herbaty stanowił równowartość rocznych zarobków klasy pracującej), że według Ellis'a, „Wykluczała wszystkich poza najściślejszą elitą i najzamożniejszym sektorem społeczeństwa. Herbata więc zaczęła być kojarzona ze spotkaniami kobiecej elity wokół królewskiego dworu, którego najsławniejszym emblematem była Katarzyna. ”

Co się dzieje ze sławnymi ludźmi? Nie-sławni ludzie naśladują ich. „Kiedy królowa coś robi, wszyscy chcą ją naśladować, więc bardzo, bardzo powoli, z końcem XVII wieku arystokracja zaczyna pijać niewielkie ilości herbaty,” opowiada Pettrigrew.

Oczywiście, wyższa klasa nie wymyśliła sama rytuału picia herbaty – oni też byli naśladowcami. Jak opisuje Pettrigrew, „Zanim Duńczycy nie przywieźli herbaty, my [Anglicy] nic o niej nie wiedzieliśmy. Nie było łyżeczek do herbaty, filiżanek, czajników do herbaty, więc stało się to co zazwyczaj się dzieje: skopiowaliśmy cały rytuał z Chin. Sprowadziliśmy delikatne porcelanowe czarki do herbaty, spodki, cukiernice i małe czajniczki.”

Ojczyzna Katarzyny przyczyniła się do upowszechnienia również i tego aspektu herbacianego rytuału. „Portugalia znajdowała się na szlaku, którym porcelana docierała do Europy,” zauważa Ellis. „To były bardzo drogie i bardzo piękne przedmioty, które sprawiały, że picie herbaty stawało się jeszcze atrakcyjniejsze. Podobnie jak dzisiaj posiadanie nowego iPhon'a.”

Z uwagi na przypisywaną porcelanie wartość, stanowiła ona zapewne część posagu królowej. Z czasem, podobnie jak reszta dam z arystokracji, Katarzyna zgromadziła wiele ozdobnych egzemplarzy aby uświetnić swoje sesje picia herbaty. Pettigrew wyjaśnia, „Zwyczaj ten został upowszechniony na jej dworze jako oznaka arystokracji – bardzo wytworna, przynależąca do wyższej klasy, tak więc ceremonia, która przybyła z Chin została od razu skojarzona z dobrobytem. Od samego początku herbata była kojarzona z kobiecością i wielkimi posiadłościami, najprawdopodobniej przez Katarzynę, ponieważ porcelana kosztował zawrotne sumy pieniędzy. Biedni musieli zadowolić się ceramiką. Wszystko co było drogie było powiązane z arystokracją. Zupełnie tak samo jak dzisiaj: kupujesz drogie rzeczy aby pokazać jak jesteś ważny.”

Autor: 
Billie Cohen/Tłum. Małgorzata Marszałek
Źródło: 

BBC

Dodaj komentarz

CAPTCHA
Przepisz kod z obrazka.